De broers Honoré (links) en Raymond de Beer met de bijzondere koffer. In het midden de verheugde ontvanger Eric Heijink, beheerder van de collectie Enschede in WOII. Foto: Herman Wolters
De broers Honoré (links) en Raymond de Beer met de bijzondere koffer. In het midden de verheugde ontvanger Eric Heijink, beheerder van de collectie Enschede in WOII. Foto: Herman Wolters

Koffer vol oorlogsherinneringen krijgt goede bestemming

  Historie

Tijdens zijn bezoek aan de tentoonstelling Enschede in het Verzet in de Enschedese synagoge wordt Honoré de Beer herinnert aan de mysterieuze koffer die hij sinds het overlijden van zijn vader op zolder heeft staan. De koffer die voor hem van kinds af aan al bol stond van geheimen en nooit vertelde verhalen. De koffer speelde geregeld een belangrijke rol in het fantasiespel van Honoré en zijn broer. Ze mochten de koffer wel gebruiken, maar hij mocht niet open.

Enschede - De vader van Honoré, Antonius de Beer junior, was negentien jaar toen de oorlog uitbrak. Hij woonde met zijn ouders boven het inmiddels verdwenen café De Beer aan de Schuitemakersstraat 12 in Groningen. Antonius senior was kastelein in het café en moeder werkte als garderobejuffrouw.

Antonius junior begint al vroeg met het bewaren van alledaagse documenten, kranten, brieven en andere zaken waarvan hij het historische belang goed inschat. Alles wordt netjes met potlood van een datum voorzien en op een enkel documentje staat op de achterkant een korte uitleg geschreven, waarom hij dit van belang vond. Al het materiaal wordt in de grote lederen reiskoffer bewaard.

Relatie met 'vijand'

In 1943 wordt junior opgeroepen om naar het Arbeidsbureau te komen, om vervolgens tewerkgesteld te worden in Duitsland. Het vertrek wordt enkele keren uitgesteld, maar uiteindelijk op 17 maart 1943 is het zover. Raymond, de oudste zoon van Antonius junior, vertelt dat zijn vader voortijdig de trein heeft verlaten en uitstapte in Leer (Ost-Friesland). Daar kan hij aan het werk als kantoorbediende. Bij de firma Göbels leert hij zijn latere echtgenote kennen. Zij is Duitse en werkt binnen het bedrijf op het archief. Antonius junior moet er wel de nodige moeite voor doen om haar hart te veroveren, mede omdat haar familie het niet echt weet te waarderen dat ze om gaat met een buitenlander. Haar vader heeft in de Eerste Wereldoorlog aan het oostfront gediend en zit daar ook tijdens WOII. Hij ziet haar relatie met een 'vijand' niet zitten. Antonius junior kan, doordat hij niet ver van de Nederlandse grens werkt, enkele malen in 1943 en 1944 weer terugkeren naar Groningen. Veel mensen die tewerkgesteld werden, hadden deze mogelijkheid niet.

Op 14 mei 1945 bereikt de 2e Canadese infanteriedivisie de stad Groningen. De daarop volgende dagen is de stad het strijdtoneel van felle gevechten tussen de Canadezen en de Duitse bezetters. Antonius junior is op dat moment weer terug in Groningen. Zijn inschrijving bij de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS), de verzamelde verzetsgroepen, is bewaard gebleven in de eerdergenoemde koffer en is gedateerd op 16 mei 1945. Hij gaat aan de slag als schrijver voor de 1e en 2e Compagnie van de NBS, die zelf een actieve rol heeft bij de bevrijding van Groningen. Na de bevrijding krijgt Antonius een baan bij de douane en komt zo in Enschede terecht. In 1948 lukt het hem om zijn geliefde naar Nederland te halen. Ze trouwen en betrekken een woning in Enschede.

Over de oorlog wordt eigenlijk niet meer gesproken. De koffer verdwijnt naar zolder, waar deze ongeopend blijft staan. Een bijzondere tijdscapsule.

Tapverbod en propaganda

Na het bezoek van Honoré, de zoon van Antonius junior, aan de synagoge weet deze de koffer een mooie bestemming te geven en schenkt hem aan Eric Heijink, samensteller van de tentoonstelling Enschede in het Verzet en beheerder van de collectie Enschede in WOII. Nadat de koffer ruim 29 jaar, sinds het overlijden van Antonius junior, bij Honoré op zolder heeft gestaan, is deze recentelijk geopend.

De inhoud betreft een goed bewaarde verzameling documenten, die een boeiende inzage geven in het dagelijks leven tijdens de bezetting:

Een affiche met de titel 'Tapverbod' van 24 augustus 1939 geeft aan dat de burgemeester van Groningen het kennelijk geen goed idee vond dat er alcohol werd geschonken op de dag dat de algehele mobilisatie in Nederland werd afgekondigd. Een klein briefje, dat kennelijk in alle haast is getypt op 10 mei 1940 (de dag van de Duitse inval), verbood café-eigenaren ook op die dag alcohol te schenken. Kennelijk was men er bang voor dat de bevolking zich onder druk van de plotseling ontstane oorlogssituatie zou bezatten.

Een brief van 16 mei 1940, verstuurd door een Rotterdams bedrijf, waarin men zich excuseert voor het niet kunnen leveren, omdat delen van het bedrijf door het bombardement op Rotterdam verloren zijn gegaan, belicht een andere kant van de oorlog.

Daarnaast bevat de koffer ook een grote hoeveelheid propagandamateriaal van de NSB en andere instanties die voor de bezetter waren, zoals wervende folders voor de Nederlandsche Arbeidsdienst en voor de Waffen SS.

Eric Heijink is erg blij dat de koffer met deze unieke inhoud door Honoré de Beer is geschonken aan de collectie Enschede in WOII. De inhoud van de koffer biedt de mogelijkheid om bij een volgende tentoonstelling in 2020 meer aandacht te besteden aan het dagelijks leven tijdens de oorlog. "Heel mooi dat dit materiaal voor de Enschedese collectie bewaard blijft", aldus Heijink, die inmiddels ook contact heeft gehad met het de Stichting Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen, omdat een deel van de documenten juist voor hen erg interessant is.

Nu de generatie die de oorlog zelf heeft meegemaakt verdwijnt, is het aan de naoorlogse generaties om het verhaal door te vertellen. Persoonlijke brieven, dagboeken, foto's en voorwerpen zijn daarbij erg belangrijk. Heijink: "Er zullen op de zolders in Enschede nog genoeg bijzondere schatten te vinden zijn op dat gebied. Ik ben er erg blij mee."

De tentoonstelling 'Enschede in verzet' is nog tot 30 mei te zien in de synagoge. Mocht u zelf contact op willen nemen met Heijink over collectie, dan kan dat via tel. 0534320205 of per mail: info@secondworldwar.nl.

Meer berichten