Annemiek van Kessel
Annemiek van Kessel (Foto: Publiciteitsfoto Uitgeverij de Kring )

'We geloven graag in leugens, en liegen zelf ook allemaal'

“Zijn er echt al meer dan 100.000 exemplaren van je boek verkocht?” vragen we aan Annemiek van Kessel, schrijver van Wat zit je haar goed! 69 vragen over liegen en leugens? Er zit namelijk een sticker op haar boek met dat verkoopcijfer. “Nee, hoor,” zegt de oud-Twentse, nu woonachtig in Amsterdam, lachend. “Die leugen heb ik zelf bedacht, maar het is geen keiharde leugen, want er staat niet bij dat er zoveel exemplaren van dit boek verkocht zijn. Deze vorm van liegen – misleiding – komt ook vaak voor in de reclame: ‘100% puur sap’ op een pak jus d’orange zegt niets over de werkelijke samenstelling of kwaliteit van het vruchtensap, maar de consument denkt al gauw: als het erop staat, zal het wel zo zijn.”

“Omdat we het wíllen geloven,” zegt Van Kessel. “Als je graag gezond wilt leven, koop je bij voorkeur producten die ‘claimen’ gezond te zijn. Als je geld belangrijk vindt, ben je een makkelijke prooi voor oplichters. Voor nepnieuws geldt: mensen horen graag wat hun vooroordelen bevestigt, en daardoor controleren we het waarheidsgehalte van de berichten niet. Hetzelfde geldt voor cijfers: als uit onderzoek blijkt dat Nederlanders twee keer per week seks hebben, nemen ze het maar al te graag voor zoete koek aan.”

We geloven dus gauw in leugens, maar in jouw boek lezen we dat iederéén liegt.
“Ja, dat is een van de redenen dat ik dit boek wilde schrijven. Onze hele leven is doorspekt met liegen en leugens. Er gaat geen dag voorbij zonder berichten over de leugens van president Trump, maar liefst 15 per dag. Iedereen roept dan oh en ah en keurt het liegen af, maar we liegen er zelf ook allemaal flink op los. Die tegenstrijdigheid wilde ik onderzoeken. En ook of liegen per definitie altijd slecht is.”

En ben je daar achter gekomen?
“Liegen kent vele vormen. Strikt genomen betekent liegen: ‘niet de waarheid zeggen’. Maar wat is dé waarheid? Als jij in je eigen verhalen, fantasieën of herinneringen gelooft, is dat jouw waarheid. Een ander kan daar heel anders over denken en jouw uitspraken als leugens bestempelen. De minst schadelijke en meest voorkomende vorm van liegen is het leugentje om bestwil. Wat zit je haar goed, of: wat heb je lekker gekookt. We doen het om geen problemen te krijgen of om aardig gevonden te worden. Dit soort liegen zou je zelfs een sociale vaardigheid kunnen noemen. Ernstig wordt het pas als je een heel leven bij elkaar liegt of moedwillig valse informatie verspreidt. Liegen is dus niet per definitie slecht, maar je moet wel weten wat voor jou en anderen aanvaardbaar is.”

Van Kessel noemt in haar boek talloze voorbeelden van liegen en leugens: dieren die liegen, jokken tegen je arts, frauderende wetenschappers, liegen op je c.v. en op je werk, groene leugens, kunst vervalsen, misleidende reclame, politieke en historische leugens. En ook luchtige zaken als de beste 1 aprilgrappen en een ‘handleiding leren liegen’.

Wat vind je zelf een interessante vraag?
“Ik vind alle vragen interessant,” zegt Van Kessel, “maar het interessantst en tegelijkertijd meest onthutsende vind ik dat er geen enkel terrein is waarop er níet gelogen wordt. Ik snijd 69 onderwerpen aan, maar ik kon er wel een encyclopedie over volschrijven. Blijkbaar zit liegen zo diep in onze aard dat we altijd naar mogelijkheden zoeken om de ‘waarheid’ naar onze hand te zetten. Wat ik een leuke vraag vind is wat liegen met je brein doet. Het antwoord is dat je steeds beter gaat liegen naarmate je het vaker doet. Je hersenen passen zich als het ware aan. Het hersengebied dat onze emoties reguleert, wordt langzaam ongevoelig voor prikkels, zoals bijvoorbeeld je geweten.”

En de grappigste vraag?
“Of dieren ook liegen. Dat blijkt inderdaad zo te zijn. Ze liegen weliswaar niet zo bewust als mensen, maar ze kunnen wel degelijk misleiden. Neem bijvoorbeeld de koolmees: als een sperwer zijn soortgenoten aanvalt, waarschuwt hij die met een hoge toon die de sperwer niet kan horen. Maar als hij schaars voedsel ontdekt, stoot hij dezelfde waarschuwingstoon uit, waardoor iedereen vlucht en hij lekker kan gaan eten.”

Waarom zouden mensen jouw boek moeten lezen?
“Ten eerste omdat het een leuk, informatief boek is, dat zowel de psychologische, maatschappelijke als filosofische kant van liegen en leugens aan de hand van veel aansprekende voorbeelden en anekdotes belicht. Ten tweede hoop ik dat het boek de lezers aan het denken zet en ze bij zichzelf te rade gaan: vertel ik weleens leugens en waar ligt voor mij de grens? Maar ook: hoe kan ik leugens herkennen in de politiek, reclame, het dagelijks nieuws, binnen een relatie? Overigens wil ik de 69ste vraag wel verklappen: ‘Wat is jouw allerergste leugen?’ De pagina is verder wit gehouden, zodat je het voor jezelf op kan schrijven. Maar als je het boek cadeau doet, kun je het ook gebruiken om je hart te luchten. Twee vliegen in één klap.”

 Annemiek van Kessel, Wat zit je haar goed! 69 vragen over liegen en leugens. Uitgeverij De Kring, € 17,50

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden