Henri Matisse, Het paard, de ruiter en de clown, plaat V, uit het geïllustreerde boek Jazz, 1947, Kunstmuseum Pablo Picasso Münster.
Henri Matisse, Het paard, de ruiter en de clown, plaat V, uit het geïllustreerde boek Jazz, 1947, Kunstmuseum Pablo Picasso Münster. (Foto: Succession Henri Matisse co Pictoright Amsterdam 2019)

Dubbeltentoonstelling Picasso & Matisse: Beauty is a line

Het Rijksmuseum Twenthe in Enschede en Kunstmuseum Pablo Picasso Münster presenteren vanaf 1 februari tot en met 24 mei 2020 een dubbeltentoonstelling over de lijn in de moderne kunst. Rijksmuseum Twenthe toont in deze tentoonstelling ruim 40 werken op papier van Picasso en Matisse.

Enschede - De lijnen van deze moderne meesters zijn in verrassende combinaties te zien, naast het werk van kunstenaars uit de 20ste en 21ste eeuw eeuw waarin de lijn telkens een wezenlijk element vormt. Kunst uit de veelzijdige collectie van het Rijksmuseum Twenthe en uit verschillende (inter)nationale collecties, van onder meer Ernst Ludwig Kirchner, Jacoba van Heemskerck, Jan Toorop en Zoro Feigl.

Taal van de moderne kunst
Moderne kunst gaat over vorm, gevoel en expressie. Grote kunstenaars als Pablo Picasso en Henri Matisse, onderscheidden zich aan het begin van de 20ste eeuw niet in de mate waarin zij de werkelijkheid natuurgetrouw hebben weergegeven, maar in de mate waarin zij tot het wezenlijke van de werkelijkheid door wisten te dringen. En daarvoor is de lijn het ultieme middel. Lijnen geven betekenis aan vormen; lijnen scheiden hoofdzaak van bijzaak, kleden uit, tot alleen de essentie overblijft.

Picasso & Matisse
Pablo Picasso (1881-1973) en Henri Matisse (1869-1954), meesters van de moderne kunst, genoten aan het einde van de 19de eeuw hun vormende jaren. In die eeuw was de opvatting van het kunstwerk als een venster op de wereld – een natuurgetrouwe weergave van de werkelijkheid – onder druk komen te staan. Daar droeg de uitvinding van de fotografie sterk aan bij. Want hoe onderscheidde het kunstwerk zich van de natuurgetrouwe foto?

Het antwoord van de kunstenaar werd aanvankelijk nog ín die werkelijkheid gezocht. Het was aan hem of haar om de meest essentiële, betekenisvolle vormen in de natuur te herkennen en in het kunstwerk te vangen: iets eigens aan die werkelijkheid toe te voegen – een gevoel, of interpretatie. Kunst ging steeds meer om expressie en vorm draaien. De lijn is daarvoor van essentieel belang.

Voor Picasso was het tekenen een beginpunt van het creatieve proces, een spontane opname, onverbiddelijk. Soms een wirwar van krassen, soms enkele rake lijnen: in zijn grafische oeuvre stelde hij het medium in dienst van het experiment, zonder eindstation, een beeld dat in het proces ontstaat. Matisse beschreef ooit dat zijn lijntekeningen de puurste, meest directe vertaling van zijn emoties zijn. Hij streefde naar een gekaderde, gebalanceerde schoonheid. Bijvoorbeeld in het lichaam van een vrouw: 'in de eerste plaats geef ik haar elegantie en charme, maar het gaat erom haar nóg iets te geven. Ik zal de betekenis van het lichaam condenseren door haar essentiële lijnen te zoeken.'

De Stier
In zijn bekende 'stierenserie' van 11 lithografieën, brengt Pablo Picasso de vorm van een realistisch en fijn weergegeven stier in evenzoveel stappen terug tot een enkele, wezenlijke contourlijn. Picasso ziet kunst als de eliminatie van dat wat overbodig is. Volgens hem bestaat er geen onderscheid tussen figuratieve en abstracte kunst, ook al lijkt dat soms wel zo. Een vorm is volgens Picasso altijd ontleend aan de realiteit.
Jazz
Henri Matisse is iets ouder dan zeventig jaar, wanneer hij zijn schaar gaat gebruiken om lijnen mee te zetten. Door operaties aan zijn bed of rolstoel gekluisterd, is hij niet langer in staat om staand achter zijn ezel te werken. In plaats van het penseel gebruikt hij dan maar de schaar. Hij knipt beschilderde vellen papier tot spontane vormen – figuren, bloemen en bladeren, vlakken, sierlijke stroken – die hij op een onderblad herschikt tot een compositie. Zelf noemt hij het knippen 'één beweging, die lijn en kleur, contour en oppervlak met elkaar verbindt'.

Jacoba van Heemskerck
Volgens Jacoba van Heemskerck ligt aan de stoffelijke, zichtbare wereld een spirituele wereld ten grondslag. Deze wereld openbaart zich door geestelijke ontwikkeling en door een bepaalde gevoeligheid. Van Heemskerck vindt haar inspiratie in het landschap, bijvoorbeeld de bomen in de buurt van haar atelier. Maar in plaats van een boom zo realistisch of concreet mogelijk weer te geven, schildert van Heemskerck een abstractie; haar lijnen en kleuren zijn een individuele, spirituele beleving van die boom.

Kunstmuseum Pablo Picasso Münster
Beauty is a line is een dubbeltentoonstelling, een internationale samenwerking tussen het Rijksmuseum Twenthe en Kunstmuseum Pablo Picasso Münster. De sierlijke lijnen, expressieve strepen en klassieke contouren in Enschede zijn verbonden met de tentoonstelling in Münster, waar geometrische lijnen, minimalistische stroken en spontane tekeningen van onder meer Bart van der Leck, Sol LeWitt en Cy Twombly worden getoond.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden