Beeldenstorm van Nour-Eddine Jarram in Rijksmuseum Twenthe

Van 20 november tot en met 9 mei 2021 is in Rijksmuseum Twenthe de omvangrijke solotentoonstelling ‘Beeldenstorm’ te zien van Nour-Eddine Jarram (1956). Jarram kwam eind jaren zeventig vanuit Marokko naar Enschede om te studeren aan de roemruchte kunstacademie AKI. Hij is nooit meer uit Enschede vertrokken en werkt tot op vandaag de dag aan een rijk oeuvre dat op (inter)nationale erkenning kan rekenen.

Enschede - De titel van de tentoonstelling, Beeldenstorm, roept allerlei historische en actuele associaties op, maar heeft vooral ook betrekking op Jarrams ontwikkeling als kunstenaar. Die ontwikkeling begint in Marokko, waar hij opgroeide met een beeldcultuur die werd bepaald door decoratie in plaats van figuratie. Het afbeelden van God en levende wezens is geen onderdeel van de Islamitische traditie, waardoor kunstzinnige uitingen vooral werden gekenmerkt door geometrische patronen en decoratief lijnenspel. Maar bij Jarram bestond een grote drang naar het afbeelden van de wereld en degenen die haar bevolken. Hij zocht naar nieuwe voorbeelden om zich tot te verhouden en vond die in de Hollandse 17de-eeuwse schilderkunst, zoals de landschappen van Jacob van Ruisdael, en in Christelijke voorstellingen van Jezus en Maria, en andere Bijbelse scenes. Uit deze schilderijen ‘leende’ hij motieven, zoals hij het zelf zegt. ‘’Om iets eigen te maken wat niet van jou is.’’

In Jarrams geval was dat de ‘afbeelding’. In zijn tekeningen, veelal gemaakt in houtskool en pastel, vloeien Islamitische tekens samen met Hollandse landschappen, en Bijbelse figuren met surrealistische motieven. Als een etnograaf ging hij op zoek naar de betekenissen van al die beelden, maar tegelijkertijd gaf hij er een nieuwe ladingen aan.

Overwinning van de figuratie

Het veroveren van de figuratie voelde lang als een gevecht, maar rond 2015 was er een omslagpunt. Het gevecht was beslecht en alle beelden die zich ergens in een hoekje van zijn geest hadden schuil gehouden vloeiden eruit. Hij begon met het maken van portretten van mensen, meestal in aquarel. Hij richtte zich op onderwerpen waarmee hij zich engageerde, zoals de vele vluchtelingen die vanuit Afrika Europa probeerden te bereiken.

Op weg naar het beloofde land, op zoek naar nieuwe mogelijkheden, net als hijzelf toen hij vanuit Casablanca naar Enschede vertrok. Deze periode vormde ook het begin van zijn Moroccan youngsters, portretten van jongeren met Marokkaanse roots. De selfies die deze jongeren op Facebook plaatsen vormen de inspiratiebron voor deze serie, waar Jarram tot op de dag vandaag aan werkt. Het zijn psychologische portretten van jongens en meisjes op zoek naar een houding en identiteit in een woelig tijdsgewricht. Geschiedenis corrigeren

Geschiedenis corrigeren

Maar de titel Beeldenstorm gaat niet alleen over het artistieke pad dat Jarram heeft afgelegd. Beeldenstorm roept onherroepelijk associaties op met de vernietiging van beelden, zoals dat gebeurde in de 16de eeuw tijdens de Reformatie, en zoals dat ook nu gebeurt met vermeende vaderlandse helden die van hun sokkels worden getrokken. Via beelden krijgt de geschiedenis niet alleen een gezicht, maar wordt de geschiedenis ook gemaakt. En soms dient die geschiedenis te worden herzien of aangevuld. ‘’Eigenlijk ben ik in mijn werk constant bezig om de geschiedenis te corrigeren’’, zegt Jarram.

Dat doet hij niet door beelden neer te halen, maar door nieuwe monumenten te bouwen. Zoals met de pastel Le soldat inconnu (2008), waarmee hij een gezicht gaf aan de Marokkaanse mannen die tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben meegestreden voor de vrijheid. Of met zijn recente aquarel A tribute to the death (2020): een ode aan de Soedanese dichter Abdel Wahab Youssif, die omkwam tijdens zijn overtocht van Afrika naar Europa, op weg naar een nieuw leven en op weg naar prachtige nieuwe dingen die hij had kunnen creëren.

Beeldenstorm

In de tentoonstelling Beeldenstorm zijn werken te zien die zijn ontstaan in de periode van 2007 tot 2020. Van de vroegere, grote surreële pasteltekeningen met een mengeling aan motieven, via de met Islamitische motieven verrijkte Hollandse landschappen, tot aan de recente aquarellen van Moroccan youngsters en Afrikanen op zoek naar een beter leven.

rijksmuseumtwenthe.nl