Ludmilla: ‘Lachen in het voorportaal van de dood’
AlgemeenLudmilla is een aangrijpende voorstelling over de laatste Bonte Avond in Kamp Westerbork. Op donderdag 4 mei - Nationale Dodenherdenking - wordt die avond 75 jaar later herbeleefd in het Wilminktheater.
ENSCHEDE - Het is 1944. Kamp Westerbork is een zogeheten doorgangskamp voor joden. Ze worden hier enige tijd gevangengehouden om vervolgens op transport te gaan naar de vernietigingskampen in het Oosten. Westerbork is dus niets minder dan het voorportaal van de dood.
Kampcommandant Gemmeker wil niettemin de sfeer zo ontspannen mogelijk houden en hecht veel waarde aan ontspannende activiteiten. Daarom staat er regelmatig een revue op het programma, opgevoerd door en voor de joodse gevangenen. Een van die gevangenen is pianist Ida Simon.
‘’Gemmeker wilde graag dat het rustig bleef en had daar veel voor over’’, zegt Mieke Tillema, die een biografie over de in 1960 overleden Ida Simons aan het schrijven is. ‘’De eerste voorstelling kostte 25 duizend gulden aan kostuums en decors. Geen probleem voor Gemmeker. Hij was gek op de revue, het was zijn speelgoed.’’
De revues vallen ook bij de joodse kampgevangenen in de smaak. Elke voorstelling wordt gevolgd door enkele reprises. Maar revue nummer zes (Ludmilla) wordt in juni 1944 slechts eenmalige uitgevoerd. Daarna stopt het. Dat heeft alles te maken met de grimmige inhoud van de voorstelling. ‘’Het is een wonderlijke gang van zaken’’, aldus Tillema. ‘’Gemmeker wilde altijd van tevoren zien wat er opgevoerd zou worden. Maar Ludmilla is blijkbaar door de censuur geglipt. De kampcommandant heeft de onderliggende spanning in het stuk onvoldoende gezien. Hij is door de groep in de luren gelegd.’’
De dubbele bodem van Ludmilla dringt pas na afloop door tot de kampcommandant. Hij verbiedt een volgende uitvoering. Sterker nog: er worden in Westerbork helemaal geen revues meer gehouden.
Tillema ontdekt in 2012 tijdens haar onderzoek over Ida Simons de originele handgeschreven partituur van Ludmilla. Tillema: ‘’Soms moet je lachen, maar blijft die lach in je keel steken. Je adem stokt als je het hoort en ziet, en als je beseft onder welke omstandigheden deze opera is gemaakt. Ik moet telkens denken aan de woorden van Ida Simons. Het is zoals zij het omschrijft: ‘humor is de kleurrijke lap die een wond moet bedekken’.’’
Ludmilla of Lijken aan de Lopende Band van het gezelschap Punto Arte wordt op donderdag 4 mei vanaf 20.30 uur opgevoerd in het Wilminktheater. Zie de site
www.wilminktheater.nl
